Search This Blog

Wednesday, 14 March 2018

प्रख्यात शास्त्रज्ञ स्टीफन हॉकिंग यांचे निधन

वयाच्या अवघ्या २१ वर्षी जडलेल्या दुर्धर आजाराशी अर्थात समोर उभ्या ठाकलेल्या मृत्यूशी झुंज देत विज्ञानाच्या क्षेत्रात नवनवीन 'चमत्कार' घडवून आणणारे आणि विश्वाचे कोडे सोप्या भाषेत समजावून सांगणारे प्रख्यात शास्त्रज्ञ आणि लेखक स्टीफन हॉकिंग (वय ७६) यांचे केंब्रिजमधील राहत्या घरी निधन झाले. विश्व उत्पत्ती आणि कृष्णविवरांसदर्भात त्यांनी दिलेले योगदान मोठे आहे.


स्टीफन हॉकिंग यांचा जन्म ८ जानेवारी १९४२ रोजी इंग्लंडमधील ऑक्सफर्ड येथे झाला. त्यांचे वडील डॉ. फ्रँक हॉकिंग जीवशास्त्राचे संशोधक होते. त्यांची आई इझाबेल ऑक्सफर्डची पदवीधर होती. हॉकिंग यांना विद्यार्थीदशेपासूनच संगीत, वाचन, गणित आणि भौतिकशास्त्राची आवड होती. विज्ञान विषयात त्यांना रस होता. गणिताच्या शिक्षकाच्या प्रेरणेमुळे त्यांना विद्यापीठात गणिताचे शिक्षण घ्यावयाचे होते; पण त्यांनी ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटीत प्रवेश घ्यावा, असे त्यांच्या वडिलांना वाटत होते. १९५९ साली त्यांनी कॉसमॉलॉजी हा विषय निवडून प्रवेश घेतला आणि त्यासाठी त्यांना स्कॉलरशिपसुद्धा मिळाली होती. त्यांनी १९६२ मध्ये ऑक्सफर्डमधून पदवी संपादन केल्यानंतर उच्च शिक्षणासाठी त्यांनी केंब्रिज विद्यापीठात प्रवेश घेतला. याच विद्यापीठात त्यांनी ३० वर्षे गणिताचे अध्यापन केले. विश्वशास्त्र (कॉस्मॉलॉजी) आणि क्वांटम ग्रॅव्हिटी या दोन शाखांमध्ये कृष्णविवरांच्या संदर्भात त्यांचे योगदान मोठे होते. २००९ मध्ये त्यांना प्रेसिडेन्शिअल मेडल फॉर फ्रीडम या अमेरिकेतील सर्वोच्च नागरी सन्मानाने गौरविले होते. कमांडर ऑफ दी ब्रिटिश एम्पायर या पुरस्काराने त्यांना गौरवले होते.

द ग्रँड डिझाईन, युनिव्हर्स इन नटशेल, माय ब्रीफ हिस्ट्री, द थिअरी ऑफ एव्हरीथिंग ही हॉकिंग यांची पुस्तके जगप्रसिद्ध आहेत. विश्वाच्या उत्पत्तीच्या रहस्यांवर आधारित 'अ ब्रीफ हिस्ट्री ऑफ टाइम' हे पुस्तक खूप गाजले.


का मिळाला नाही हॉकिंग यांना नोबेल पुरस्कार?


कृष्णविवरांवर महत्त्वपूर्ण संशोधन करणारे स्टीफन हॉकिंग आधुनिक काळातल्या मोजक्या भौतिकशास्त्रज्ञांपैकी एक होते. ब्रह्मांडाची अनेक रहस्ये त्यांनी उलगडली, पण तरीही त्यांना त्यांच्या संशोधनासाठी एकदाही नोबेल पारितोषिक मिळाले नाही. असे का झाले असावे?
नॅशनल जिओग्राफिक मॅगझीन 'द सायन्स ऑफ लिबर्टी'चे लेखक टिमोथी फेरिस यांच्या म्हणण्यानुसार, हॉकिंग यांची कृष्णविवरांसंदर्भातली थिअरी सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रात स्वीकारण्यात आली आहे. मात्र ती सिद्ध करण्याचे कोणतेही मानक नसल्याने ती रुढार्थाने सिद्ध झालेली नाही. जे सिद्धांत हॉकिंग यांनी मांडले ते प्रत्यक्ष पाहता आले असते तर त्यांना नोबेल मिळाले असते. पण त्यांनी सांगितलेले निष्कर्ष पुढच्या अब्जावधी वर्षांमध्येही पाहता येणार नाहीत.
याच प्रकारे, पीटर हिग्ज यांनी १९६४ मध्ये 'हिग्ज बोसॉन' कणांबद्दल भविष्यवाणी केली होती. हा प्रयोग वैज्ञानिकांनी प्रत्यक्षात २०१२ मध्ये युरोपीयन संशोधन संस्था सर्नने जिनीव्हात लार्ज हॅड्रन कोलायडरमध्ये स्फोट घडवून केला. त्यानंतर त्यांना २०१३ या वर्षात नोबेल पुरस्कार देण्यात आला, तोही फ्रान्सोआ आंगलेया यांच्यासोबत विभागून देण्यात आला.

0 comments:

Post a Comment

आपले अभिप्राय आमच्या साठी नक्कीच महत्वाचे आहेत ....
टीम स्पर्धावाहिनी