A large repository of knowledge...

विविध नोट्स, पुस्तके, मासिके, शासकीय योजना, चालू घडामोडी अशा सर्व परीक्षाभिमुख साहित्याचे भांडार ....

YouTube Channel...

विषयवार व्हिडीओ लेक्चर्स साठी सबस्क्राइब करा आमचे यु ट्यूब चॅनेलं ...

A large repository of questions...

विविध प्रश्नमंजुषा, आयोगाचे पेपर्स, टेस्ट सिरीज पेपर्स, अशा सर्व परीक्षाभिमुख साहित्याचे भांडार...

Telegram Channel...

प्रत्येक घडामोडींच्या तत्काळ माहितीसाठी जॉईन करा आमचे टेलिग्राम चॅनेल ...

Facebook Page...

प्रत्येक घडामोडींच्या तत्काळ माहितीसाठी लाईक करा आमचे फेसबुक पेज ...

Search This Blog

Thursday, 15 August 2019

आरबीआय रेपो दर कपात

  • आरबीआयच्या सहा सदस्यीय मौद्रीक धोरण समितीने (MPC) बुधवारी रेपो दरात 0.35 टक्क्यांची कपात करून तो 5.40 टक्के केला तर रिव्हर्स रेपो दर 5.15 टक्के केला.
  • रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर शक्तिकांत दास यांच्या अध्यक्षतेखाली मौद्रीक धोरण समितीने (MPC)हा निर्णय घेतला आहे.
  • यावर्षी रिझर्व्ह बँकेने फेब्रुवारी, एप्रिल आणि जूनमध्ये सुद्धा रेपो दरही कमी केला आहे. ही आरबीआयने केलेली सलग चौथी कपात आहे.
  • FY20 साठी GDP चा अंदाज सुद्धा दर्शवला आहे.2019-20 साठी GDP च्या वाढीच्या दराचा अंदाज 7% वरून 6.9% केला.
  • या आधी हा दर जून मध्ये 7.2% वरून 7% केला होता.
RBI चे नवे व्याजदर :
  • रेपो रेट : 5.40%
  • रिवर्स रेपो रेट : 5.15%
  • CRR : 4%
  • SLR : 19%
  • MSF : 5.65
  • Bank Rate : 5.65
रेपो दर (REPO RATE)
  • दररोजच्या व्यवहारांसाठी बँकांना मोठ्या रकमेची गरज असते. ही गरज पूर्ण करण्यासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँक देशातल्या बँकांना अल्प मुदतीचं कर्ज देते. हे अल्प मुदतीच्या कर्जावर जो व्याजदर आकारला जातो त्याला रेपो रेट म्हणतात.
  • बँकांकडून सरकारी रोखे खरेदी करुन निश्चित दराने विक्री करण्याच्या करारासह हे आरबीआय करत असते.
  • रिझर्व्ह बँकेकडून कमी व्याजदराने कर्ज मिळत असेल तर बँका आपल्या ग्राहकांना कमी व्याजदराने कर्जं देतात. तसेच रिझर्व्ह बँकेने व्याजदर वाढवले की बँकाही आपल्या कर्जांचे दर वाढतात.
रिव्हर्स रेपो रेट
  • बरेचदा दिवसभर व्यवहार करूनही बँकांकडे मोठी रक्कम शिल्लक राहते. ही रक्कम बँका अल्प मुदतीसाठी रिझर्व्ह बँकेकडे जमा करतात. त्या रकमेवर रिझर्व्ह बँक ज्या दराने व्याज देते त्या दराला रिव्हर्स रेपो रेट म्हणतात.
  • हे रिझर्व्ह बॅंकेने भविष्यात बँकांना सरकारी बॉन्ड / सिक्युरिटीज परत विकत घेण्याच्या कराराने केलेले असते.
  • वास्तविक पाहता रिव्हर्स रेपो रेट हा बाजारातली पैशांची तरलता म्हणजे लिक्विडिटी नियंत्रित करण्याचं काम करतो.
  • जेव्हा बाजारात जास्त तरलता असते तेव्हा रिझर्व्ह बँका रिव्हर्स रेपो रेट वाढते, त्यामुळे जास्तीत जास्त व्याज मिळवण्यासाठी बँका स्वतःच्या रकमा रिझर्व्ह बँकेकडे जमा करतात. परिणामी बाजारातल्या पैशांची तरलता कमी होते.
CRR :
  • सीआरआर म्हणजे कॅश रिझर्व्ह रेशो.
  • रिझर्व्ह बँकेच्या नियमानुसार प्रत्येक बँकेला तिच्याकडे असलेल्या एकूण रकमेचा काही हिस्सा रिझर्व्ह बँकेकडे जमा करावा लागतो. या रकमेचं प्रमाण म्हणजेच सीआरआर होय.
MSF :
  • एमएसएफ म्हणजे मार्जिनल स्टॅडिंग फॅसिलिटी.
  • या सेवेअंतर्गत देशातल्या सर्व शेड्यूल कमर्शियल बँका एका रात्रीसाठी आपल्या एकूण ठेवींच्या १ टक्क्यापर्यंतच्या रकमेचं कर्ज रिझर्व्ह बँकेकडून घेऊ शकतात. बँकांना ही सुविधा शनिवार वगळता उर्वरित सर्व कामकाजांच्या दिवशी मिळते. या कर्जाचा व्याजदर रेपो रेटपेक्षा 1 टक्का जास्त असतो. हे कर्ज कमीत कमी 1 कोटींचं घ्यावं लागतं. त्यापेक्षा अधिक घ्यायचं असेल तर ते कोटीच्या पटीतच घ्यावं लागतं. यामुळे बँकांकडे रोख रक्कम उपलब्ध होते.
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया :
  •  भारतीय रिझर्व्ह बँक कायदा 1934 नुसार 1 एप्रिल 1935 रोजी RBI ची स्थापना झाली.
  • रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया ही भारताची मध्यवर्ती बँक आहे.ही भारतातील सर्व बँकांचे संचालक आहे.
  • RBI ला बँकांची बँक सुद्धा म्हणतात.रिझर्व्ह बँक भारताच्या अर्थव्यवस्थेवर नियंत्रण ठेवते.

स्रोत : The Hindu, The Financial Express ,महाराष्ट्र टाईम्स.

ISRO चे बंगळुरूमध्ये एसएसएएम (SSAM) केंद्र


  • भारतीय अवकाश संशोधन संघटनेने (इस्रो) नुकतीच कर्नाटकच्या बेंगळुरूमध्ये पिन्या(Peenya) येथे एसएसएएम SSAM (Space Situational Awareness Control Centre) (अंतराळ परिस्थिती जागरूकता नियंत्रण केंद्र) पायाभरणी केली.
  • उद्देश : अंतराळात पसरलेल्या कचऱ्यापासून भारतीय उपग्रहांचे संरक्षण करणे आहे.
  • SSAM (Space Situational Awareness Control Centre)
  • हे केंद्र भारतीय उपग्रहांना निष्क्रीय उपग्रहांपासून संरक्षण देण्यासाठी खूप प्रभावी ठरेल,तसेच यातून हवामानाविषयी माहिती सुद्धा दिली जाईल.
  • हे केंद्र निष्क्रिय उपग्रहांविषयी डेटा संकलित करेल. यामुळे अवकाशात पसरलेला कचरा काढून टाकण्यास मदत मिळेल.
  • सध्या इस्रोकडे जवळपास 50 उपग्रह कार्यरत आहेत, हे उपग्रह संप्रेषण, नेव्हिगेशन आणि निगराणीसाठी वापरले जातात.
  • याआधी इस्रो, अवकाशात पसरलेल्या कचऱ्याशी संबंधित माहिती व देखरेखीसाठी उत्तर अमेरिका एरोस्पेस डिफेन्स कमांड (NORAD) वर अवलंबून होते.

भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था

  • 1962 ला (Indian National Committee for Space Research (INCOSPAR))भारतीय राष्ट्रीय अंतराळ संशोधन समितीची स्थापना अणूऊर्जा विभागातंर्गत केली.
  • 1969 मध्ये INCOSPAR चे रूपांतर ISRO मध्ये केले गेले.
  • 1972 मध्ये भारत सरकारने 'अंतराळ आयोग' आणि 'अंतराळ विभाग' तयार केला व इस्रो हे अंतरिक्ष विभागाच्या(DOS) नियंत्रणाखाली आले.
  • इस्रोची व्यावसायिक शाखा: अँट्रिक्स.
  • भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचा (इस्रो) व्यावसायिक विभाग असलेल्या 'अँट्रिक्स कॉर्पोरेशन'ने मागील तीन वर्षांत 239 उपग्रह प्रक्षेपित केले आणि यातून सुमारे 6289 कोटी रुपयांचा महसूल मिळाला.
  • सरकारने ६ मार्चला अंतराळ विभागाच्या (डीओएस) प्रशासकीय नियंत्रणाखाली न्यूस्पेस इंडिया लिमिटेड (NSIL) या कंपनीची स्थापना केली आहे.याद्वारे 'इस्रो'ची केंद्र आणि अंतराळ विभागाच्या शाखांतील संशोधन आणि विकासाला व्यावसायिकदृष्ट्या चालना देण्यात येणार आहे.
  • इसरो चेअरमन: के सिवन.(15 जानेवारी 2018 पासून)


स्रोत: THE HINDU, ISRO OFFICIAL WEBSITE, महाराष्ट्र टाइम्स.

सुपर अर्थः नासाच्या TESS मिशनला जीजे 357 डी नावाचा ग्रह सापडला

  • नासाच्या टेस मिशनने जीजे 357 डी नावाचा ग्रह शोधला आहे.
  • हा ग्रह आपल्या सौर मंडळापासून 31 प्रकाश वर्षे दूर आहे.
  • या ग्रहावरील जीवनाची शक्यता व्यक्त केली जात आहे म्हणून त्यास सुपर अर्थ" असे म्हटले जात आहे,
  • त्याचे वातावरण दाट आहे, पृष्ठभागाचे तापमान शक्यतो 254 डिग्री सेल्सियस आहे.
  • या ग्रहावर, पृथ्वीसारखे द्रव पाणी असण्याची शक्यता आहे.

TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite)
  • हे एक नासाचे टेलिस्कोप सारखे सॅटेलाईट आहे.नासाने 18 एप्रिल 2018 ला लॉन्च केले होते.
  • टीईएस पृथ्वीच्या जवळील ताऱ्याभोवती फिरणार्‍या ग्रहांचा शोध घेण्यासाठी बनवलेले आहे.
  • जेव्हा ताऱ्याच्या समोरून ग्रह गेल्यामुळे तारकाचा प्रकाश कमी होतो तेव्हा या प्रकारच्या ग्रहांच्या उपस्थितीबद्दल माहिती मिळते.
TESS ची प्रमुख उद्दिष्ट्ये
  • हा 2 वर्ष पृथ्वीजवळील सर्वात तेजस्वी तार्‍यांचे सर्वेक्षण करणार व बर्‍याच कॅमेर्‍याच्या सहाय्याने संपूर्ण आकाशाचे फोटो घेऊन ट्रान्झिट फोटोमेट्री पद्धतीने बाह्य ग्रहांची यादी तयार करणार.
  • या वेधशाळेचे वजन फक्त 362 किलोग्रॅम आहे. यात चार मोठे दिसणारे कॅमेरे स्थापित आहेत. तथापि, टीईसीएसमध्ये आयुष्य शोधण्यासाठी कोणतेही डिव्हाइस स्थापित केलेले नाही.
  • TESS आपल्या दोन वर्षांच्या मोहिमेदरम्यान सुमारे 85% आकाश स्कॅन करेल. पहिल्या वर्षात, हे दक्षिण गोलार्ध स्कॅन करेल नंतर हे उत्तर गोलार्धात कार्य करेल.
TESS महत्त्व :
  • याद्वारे लहान ग्रहांचे वस्तुमान, आकार, घनता आणि कक्षा याबद्दल माहिती मिळणार आहे.एखादा ग्रह खडकाळ आहे की हवेचा आहे हे सुद्धा सामजण्यास मदत होणार.
  • टेस हा केप्लरपेक्षा जास्त भाग स्कॅन करेल, परंतु केपलरची रेंज 3,000 प्रकाश वर्षांपर्यंत होती. तर टीईसीएस रेंज केवळ 300 प्रकाश वर्षांची आहे.

स्रोत: नवभारत टाइम्स,द हिंदू.द हिंदुस्थान टाइम्स, NASA Official website.

Wednesday, 7 August 2019

माजी परराष्ट्र मंत्री सुषमा स्वराज यांचं निधन

  • भारतीय जनता पक्षाच्या ज्येष्ठ नेत्या, माजी परराष्ट्र मंत्री सुषमा स्वराज यांचे मंगळवारी रात्री नवी दिल्लीतील एम्सरुग्णालयात कार्डिअॅक अरेस्टमुळे वयाच्या ६७ व्या वर्षी निधन झाले. 
  • प्रकृतीच्या कारणावरून २०१९ची लोकसभा निवडणूक आपण लढवणार नसल्याचे त्यांनी आधीच जाहीर केले होते.
  • काश्मीरला विशेष दर्जा देणारा अनुच्छेद ३७० रद्द झाल्यानंतर आनंद व्यक्त करणारे त्यांचे ट्वीट अखेरचे ठरले. त्यात त्यांनी मोदीजी धन्यवाद. मी आयुष्यभर या दिवसाची वाट पाहात होते,’ असे नमूद केले होते.
  • वॉशिंग्टन पोस्टने भारतीय राजकारणातली सुपरमॉमअसा त्यांचा गौरवपूर्ण उल्लेख.
  • समाजमाध्यमावर अत्यंत सक्रीय आणि मदतीसाठी सदैव तत्पर असलेल्या स्वराज यांनी परदेशात मदतीसाठी अडकलेल्या अनेक नागरिकांना केवळ एका ट्विटवरुन परराष्ट्रमंत्री या नात्याने मदत केली आहे. त्यामुळे नागरिकांमध्येही त्या अत्यंत लोकप्रिय होत्या.
  • त्या बऱ्याच काळापासून आजारी होत्या. त्यांचं किडनी ट्रान्सप्लांटही झालं होतं.
  • त्या सर्वप्रथम १९९० मध्ये राज्यसभेवर निवडून आल्या.
  • १९९६ मध्ये झालेल्या लोकसभा निवडणुकीत त्या विजयी झाल्या.
  • त्यांनी वाजपेयी सरकारमध्ये माहिती आणि प्रसारण, संसदीय कामकाज व नंतर आरोग्य मंत्रालयाची धुरा वाहिली.
  • मोदी सरकारच्या पहिल्या कार्यकाळात त्यांना परराष्ट्र मंत्रिपदाची जबाबदारी देण्यात आली.
  • सुषमा यांनी आपल्या ओजस्वी वाणीने जागतिक व्यासपीठांवर दबदबा निर्माण केला.संयुक्त राष्ट्रसंघातील सडेतोड भाषणाने त्यांनी सर्वांची मने जिंकली. सोशल मीडियातून येणाऱ्या विविध तक्रारींचा त्यांनी तिथल्या तिथे निपटारा करून वाहवा मिळवली.
  • सोळाव्या लोकसभेत त्या मध्य प्रदेशातील विदिशा मतदारसंघातून निवडून आल्या होत्या.
महत्वाचे :
  • सुषमा स्वराज यांचा जन्म 14 फेब्रुवारी 1952 रोजी पंजाबच्या अंबाला येथे झाला.
  • त्यांनी सनातन धर्म महाविद्यालयातून शिक्षण घेतले.
  • त्यांचे वडील राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सदस्य होते.
  • त्या 13 मे 2009 पासून 24 मे 2019 पर्यंत लोकसभेच्या खासदार होत्या.
  • 13 ऑक्टोबर 1998 ते 3 डिसेंबर 1998 पर्यंत ती दिल्लीची पाचव्या मुख्यमंत्रीही होत्या.
  • 30 सप्टेंबर 2000 ते 29 जानेवारी 2003 पर्यंत त्या देशाच्या माहिती आणि प्रसारण मंत्री होत्या.
  • 29 जानेवारी 2003 ते 22 मे 2004 या काळात ते संसदीय कामकाज मंत्री होत्या.
  • 26 मे 2014 ते 30 मे 2019 पर्यंत त्या परराष्ट्र मंत्री राहिल्या.
  • चार दशकांच्या राजकीय कारकिर्दीत त्या एकूण 11 निवडणुका जिंकल्या.
  • त्या तीन वेळा विधानसभेवर निवडून गेल्या होत्या,
  • तर सात वेळा खासदार म्हणून विजयी झाल्या होत्या.
  • देशाचे परराष्ट्र मंत्रीपद भूषवणाऱ्या सुषमा स्वराज या इंदिरा गांधी नंतर दुसऱ्या महिला नेत्या आहेत.

स्रोत: द हिंदू ,द टाइम्स ऑफ इंडिया,लोकसत्ता, लोकमत ,सकाळ..

महाराष्ट्र शासनाचे आदिवसी खेळाडूंसाठी "मिशन शक्ती"

  • आदिवासी भागातील खेळाडूंना आंतरराष्ट्रीय (जसे की ऑलम्पिक) स्पर्धांसाठी प्रशिक्षण देण्याच्या उद्देशाने महाराष्ट्र सरकारने "मिशन शक्ती" चा उपक्रम सुरू केला आहे.
  • चित्रपट अभिनेता आमिर खान यांच्या हस्ते या उपक्रमाचे उदघाटन केले.
  • हा कार्यक्रम महाराष्ट्रातील चंद्रपूर आणि गडचिरोली जिल्ह्यात राबविला जाणार आहे त्यानंतर राज्याच्या इतर भागातही सुरू केला जाणार.
  • या कार्यक्रमादरम्यान आमिर खानने "मिशन शौर्य" अंतर्गत माउंट एव्हरेस्टवर चढणार्‍या आदिवासी गिर्यारोहकांचा गौरव केला.
मिशन शक्ती
  • 2024 च्या ऑलिम्पिकसाठी आदिवासी विद्यार्थ्यांना तयार करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
  • हा उपक्रम प्रामुख्याने तिरंदाजी, नेमबाजी, व्हॉलीबॉल, पोहणे, वेटलिफ्टिंग आणि जिम्नॅस्टिकला प्रोत्साहन देईल.
  • यामध्ये जिल्हा स्तरीय सुविधांच्या विकासासाठी निधी ची तरतूद.
  • आंतराष्ट्रीय तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन तसेच नॅशनल इन्स्टिटय़ूट ऑफ स्पोर्ट च्या प्रशिक्षकांचे सहकार्य मिळेल.
मिशन शौर्य
  • 8 एप्रिल 2018 ला हा महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विभागाचा उपक्रम सुरू.
  • माऊंट एव्हरेस्ट सर करण्यासाठी आश्रम शाळा मधील 10 विद्यार्थ्यांची निवड.
  • पैकी 5 जण माउंट एव्हरेस्ट सर करण्यात यशस्वी.
  • पहिल्या 5 जणांना प्रत्येकी 25 लाख रुपये पारितोषिक आणि बाकी 5 जणांना प्रत्येकी 10 लाख रुपये पारितोषिक म्हणून देण्यात आले.
स्रोत THE HINDU ,THE INDIAN EXPRESS. NAVBHARAT.

गुजरात सरकारने सुरू केली "वाहली दिक्री" योजना

गुजरातचे मुख्यमंत्री विजय रुपाणी यांनी 3 ऑगस्टला राजकोट येथे मुलींच्या कल्याणसाठी "वाहली दिक्री" योजना सुरू केली.

"वाहली दिक्री" हा एक गुजराती शब्द आहे ज्याचा अर्थ "प्रिय मुलगी" आहे.

उद्दीष्ट :
  • जन्मदारात वृद्धी करून आणि लिंग गुणोत्तरात वाढ करणे.
  • मुलींची आर्थिक सामाजिक स्तर वाढवणे.
  • या सोबतच बालविवाह ड्रॉप आऊट रेट कमी करणे

या योजनेंतर्गत गुजरात सरकार चौथ्या वर्गातील मुलींच्या प्रवेशासाठी 4000 रुपये, नववीच्या प्रवेशासाठी 6000 रुपये, तर लग्नाच्या वेळी एक लाख रुपये प्रदान करणार आहे. म्हणजे लाभार्थी ला एकूण 1 लाख 10 हजार रु मिळणार. तसेच ही रक्कम थेट खात्यात जमा होणार. 



स्रोत: THE HINDU, GUJRAT GOV. WEBSITE.

डेल स्टेन : कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्त


दक्षिण आफ्रिकेचा महान गोलंदाज डेल स्टेनने कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्तीची घोषणा केली आहे असे असले तरी तो वनडे आणि टी -२० सामने खेळत राहणार आहे. त्याने आपल्या 14 वर्षाच्या करिअर मध्ये 93 कसोटी सामन्यांमध्ये 439 बळी घेतले आहेत.

डेल स्टेन
कसोटी क्रिकेट कारकीर्द :
  • पदार्पण : 13 डिसेंबर 2004 (पोर्ट एलिजाबेथ, इंग्लंडविरुद्ध)
  • 93 सामन्यात 439 विकेट
  • सरासरी : 22.95
  • शेवटचा सामना - फेब्रुवारी 2019 (श्रीलंका विरुद्ध)
  • 26 वेळा 5 पेक्षा जास्त विकेट तर 5 वेळ 10 पेक्षा जास्त विकेट

एकदिवसीय क्रिकेट कारकीर्द :
  • पदार्पण - 17 ऑगस्ट 2005
  • 125 सामन्यांत 196 बळी

टी -20क्रिकेट कारकीर्द :
  • पदार्पण - 23 नोव्हेंबर 2007
  • 44 आंतरराष्ट्रीय टी -20 सामन्यांत 61 बळी


त्याला ICC 2008 टेस्ट क्रिकेटर ऑफ़ द ईयर अवार्ड मिळाला. गेल्या काही दिवसांपासून दुखापती ने त्रस्त होता. या कारणांमुळे 2019 च्या वर्ल्डकप मध्ये खेळता आले नाही. 2019 मध्ये रॉयल चॅलेंजर बंगलोर कडून फक्त 2 मॅच खेळला.

स्रोत:  THE HINDU, लोकसत्ता, दैनिक भास्कर, आज तक.